วิตามินดีและสุขภาพกระดูก: แคลเซียม การตรวจ และใครบ้างที่อาจต้องเสริม

วิตามินดีช่วยดูดซึมแคลเซียม ส่วนแคลเซียมเป็นแร่สำคัญของกระดูกและฟัน ทั้งสองจำเป็น แต่ขนาดเสริมที่สูงกว่าไม่ได้ทำให้กระดูกแข็งแรงกว่าเสมอ

สุขภาพกระดูกยังขึ้นกับการออกกำลังกาย อาหาร ฮอร์โมน การหกล้ม และโรคประจำตัว โรคกระดูกพรุนอาจต้องใช้ยาที่ผลิตภัณฑ์เสริมทดแทนไม่ได้

ประเด็นสำคัญ: เสริมเมื่อจำเป็นหรืออาหารไม่พอ ไม่ใช่เพื่อไล่ตามค่าเดียวสำหรับทุกคน

วิตามินดีและแคลเซียมทำงานร่วมกันอย่างไร

กระดูกสลายและสร้างใหม่ตลอดเวลา วิตามินดีช่วยดูดซึมแคลเซียม การขาดรุนแรงอาจทำให้เกิดภาวะกระดูกอ่อนในผู้ใหญ่ พร้อมอาการปวดหรืออ่อนแรง [2,3]

แคลเซียมในเลือดปกติไม่ได้ยืนยันว่ากินพอหรือกระดูกแข็งแรง เพราะร่างกายอาจดึงแคลเซียมจากกระดูกมารักษาระดับเลือด

ผลิตภัณฑ์เสริมป้องกันกระดูกพรุนหรือกระดูกหักได้หรือไม่

คำตอบขึ้นกับผู้ใช้ ในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่ไม่มีข้อบ่งชี้ วิตามินดีขนาดสูงไม่ได้ป้องกันกระดูกหักสม่ำเสมอ ผู้ที่อายุต่ำกว่า 75 ปีไม่น่าจะได้ประโยชน์จากการรับเกินคำแนะนำ เพื่อป้องกันโรคอย่างเดียว [1]

ในภาวะกระดูกพรุน กระดูกหักจากแรงเล็กน้อย กินไม่พอ ดูดซึมผิดปกติ หรือยืนยันว่าขาด อาจต้องเสริม แต่ไม่แทนการออกกำลังกาย ป้องกันหกล้ม หรือยารักษา [5]

ใครบ้างอาจต้องได้รับการประเมินเฉพาะบุคคล

แพทย์หรือนักกำหนดอาหารอาจประเมินวิตามินดีและแคลเซียมในผู้ที่

• ขาดวิตามินดี กระดูกอ่อน กระดูกพรุน หรือกระดูกหักจากแรงเล็กน้อย
• สูงอายุ ไม่ค่อยออกจากบ้าน เปราะบาง หรืออยู่ในสถานดูแล
• กินแคลเซียมน้อยมากหรือจำกัดอาหารมาก
• โรคเซลิแอก โรคลำไส้ ผ่าตัดลดน้ำหนัก หรือดูดซึมผิดปกติ
• โรคไต ตับ พาราไทรอยด์ หรือนิ่วในไตซ้ำ
• ใช้ยาที่กระทบกระดูก เช่น สเตียรอยด์ระยะยาว
• รักษากระดูกพรุนและต้องได้รับสารอาหารเพียงพอ

แดดน้อย ปกปิดผิว และสีผิวเข้มเพิ่มโอกาสมีวิตามินดีต่ำ แต่ไม่ยืนยันว่าขาด การตั้งครรภ์ ให้นม และเด็กควรทำตามแนวทางไทย ห้ามใช้ขนาดผู้ใหญ่กับเด็ก

การตรวจใดอาจมีประโยชน์

การตรวจเลือดวิตามินดี

ประเมินวิตามินดีด้วยค่า 25(OH)D ไม่แนะนำให้ตรวจผู้ใหญ่สุขภาพดีทุกคนหากไม่มีเหตุผลทางคลินิก การแปลผลต้องดูอาการ โรค วิธีตรวจ และแนวทางท้องถิ่น ไม่มีค่าเป้าหมายเดียวสำหรับทุกคน [1,2]

การตรวจความหนาแน่นมวลกระดูก

DXA วัดความหนาแน่นกระดูก ต่างจากการตรวจเลือด เกณฑ์คัดกรองขึ้นกับอายุ เพศ และความเสี่ยง ปรึกษาแพทย์หากเคยกระดูกหักจากแรงเล็กน้อย ใช้สเตียรอยด์นาน หมดประจำเดือนเร็ว หรือส่วนสูงลดลง [6]

เลือกแคลเซียมจากอาหารก่อนเมื่อทำได้

แหล่งอาหารไทย ได้แก่ นม โยเกิร์ต นมถั่วเหลืองเสริมแคลเซียม เต้าหู้ ปลาเล็กกินทั้งกระดูก ปลากระป๋อง ถั่ว และผักใบเขียว ตรวจฉลากและใช้เกณฑ์สำหรับคนไทย [3,4]

เลือกผลิตภัณฑ์เสริมอย่างปลอดภัย

วิตามินดี

วิตามินดี 3 (โคเลแคลซิเฟอรอล) และดี 2 (เออร์โกแคลซิเฟอรอล) เพิ่มระดับวิตามินดีได้ ฉลากอาจใช้ไมโครกรัมหรือ IU โดย 1 ไมโครกรัมเท่ากับ 40 IU รวมทุกผลิตภัณฑ์ และเลี่ยงขนาดสูงหรือขนาดโหลดซ้ำ โดยไม่มีแพทย์ติดตาม [2,5]

แคลเซียม

ดูปริมาณแคลเซียมธาตุบนฉลาก ไม่ใช่น้ำหนักสารประกอบ คาร์บอเนตมักกินพร้อมอาหาร ส่วนซิเตรตกินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารได้ ปริมาณประมาณ 500 มิลลิกรัมหรือน้อยกว่าต่อครั้งดูดซึมดีกว่า [3]

ผลข้างเคียง ปฏิกิริยากับยา และการได้รับมากเกินไป

แคลเซียมเสริมอาจทำให้ท้องผูก ท้องอืด คลื่นไส้ หรือนิ่ว วิตามินดีมากเกินทำให้แคลเซียมในเลือดสูง เกิดอาเจียน อ่อนแรง สับสน กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย และไตผิดปกติ [2,3]

แคลเซียมรบกวนยาไทรอยด์ ธาตุเหล็ก บิสฟอสโฟเนต โดลูเทกราเวียร์ และยาปฏิชีวนะบางชนิด เว้นระยะตามฉลากหรือคำแนะนำ

ขอคำแนะนำด่วนเมื่อได้รับเกิน เด็กกินโดยอุบัติเหตุ อาเจียน สับสน ขาดน้ำ หรือหัวใจเต้นผิดปกติ โรคไต นิ่ว แคลเซียมสูง พาราไทรอยด์ทำงานเกิน หรือซาร์คอยโดซิสควรปรึกษาก่อนใช้

กรอบตัดสินใจที่นำไปใช้ได้

รวมแคลเซียมและวิตามินดีจากอาหารที่เสริมสารอาหารและผลิตภัณฑ์ทุกชนิด

ทบทวนความเสี่ยงกระดูกหัก การตั้งครรภ์ โรค และยากับบุคลากรสุขภาพ

ตรวจเมื่อมีเหตุผล แล้วใช้ผลกับแนวทางไทยเพื่อวางแผนและติดตาม

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์: บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย ใบสั่งยา หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล อย่าเปลี่ยนผลิตภัณฑ์เสริมหรือยา จากบทความนี้อย่างเดียว หากได้รับเกินหรือมีอาการรุนแรง ให้ขอความช่วยเหลือทันที

เอกสารอ้างอิง

1. Endocrine Society. แนวทาง Vitamin D for the Prevention of Disease (2024). Endocrine Society
2. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin D: Fact Sheet for Health Professionals (ปรับปรุง 2025). NIH ODS
3. NIH Office of Dietary Supplements. Calcium: Fact Sheet for Health Professionals. NIH ODS
4. สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. ปริมาณสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย พ.ศ. 2563. กรมอนามัย
5. National Osteoporosis Guideline Group. Clinical Guideline for the Prevention and Treatment of Osteoporosis (ปรับปรุง 2024). NOGG
6. US Preventive Services Task Force. Osteoporosis to Prevent Fractures: Screening (2025). USPSTF